Kaliforniya parlamentosu işletim sistemleri kurulumunda ve ayarlamada hesap oluşturma adımında yaş doğrulama zorunluluğu getiriyor. 1043 No'lu tasarıda işletim sistemlerinde kullanıcıların yaş aralığını çalışan uygulamalara ve mağazalara işletim sistemi düzeyinde API sağlamasını zorunlu hale getiriyor.
California Assembly Bill 1043 (Digital Age Assurance Act)
California Assembly Bill 1043 (AB 1043), yani Digital Age Assurance Act, Kaliforniya eyaletinde çocukların çevrim içi ortamlarda daha güvenli bir şekilde bulunmasını sağlamak amacıyla hazırlanmış bir düzenlemedir. Yasa 2025 yılında kabul edilmiş olup 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girmesi planlanmaktadır. Bu düzenleme, özellikle dijital platformların çocuk kullanıcılar için daha güvenli bir çevrim içi ortam oluşturmasını hedeflemektedir.
Yasanın Amacı
AB 1043’ün temel amacı, çocukların zararlı çevrim içi içeriklere erişimini azaltmak ve teknoloji şirketlerinin çocuk güvenliği konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmesini sağlamaktır. Bu yasa ile birlikte sosyal medya platformları, oyun uygulamaları ve diğer dijital hizmet sağlayıcılarının kullanıcıların yaşına göre farklı güvenlik ayarları uygulaması teşvik edilmektedir. Böylece çocukların yaşlarına uygun olmayan içeriklerle karşılaşma ihtimali azaltılmaya çalışılmaktadır.¹
Sistem Nasıl Çalışır?
AB 1043 kapsamında getirilen sistem, geleneksel kimlik doğrulama yöntemlerinden farklıdır. Bu sistemde yaş doğrulaması platform bazında değil, cihaz veya işletim sistemi seviyesinde gerçekleştirilmektedir.
Bir cihaz ilk kez kurulurken kullanıcıdan doğum tarihi veya yaş bilgisi girmesi istenir. İşletim sistemi bu bilgiyi kullanarak kullanıcıyı belirli yaş kategorilerinden birine yerleştirir. Bu kategoriler genellikle şu şekilde sınıflandırılır:
13 yaş altı
13–15 yaş arası
16–17 yaş arası
18 yaş ve üzeri
İşletim sistemi, kullanıcının tam yaşını uygulamalara göndermek yerine yalnızca bu yaş kategorisini bir sinyal olarak iletir. Böylece uygulamalar, kullanıcıların yaş grubuna uygun içerik filtreleri veya güvenlik ayarları uygulayabilir.²
Kapsamı
AB 1043, dijital ekosistemde faaliyet gösteren birçok farklı aktörü kapsamaktadır. Bunlar arasında işletim sistemi geliştiricileri, uygulama mağazaları ve uygulama geliştiricileri yer almaktadır. Dolayısıyla akıllı telefon, tablet ve bilgisayar işletim sistemleri ile mobil uygulamalar bu düzenlemeden etkilenebilecektir.
Kimlik Doğrulama Zorunluluğu
Yasa kullanıcıların resmi kimlik belgesi yüklemesini zorunlu kılmamaktadır. Bunun yerine kullanıcıların doğum tarihlerini veya yaşlarını kendilerinin girmesi yeterlidir. Bu nedenle sistem çoğunlukla kullanıcı beyanına dayanan yaş bilgisi üzerine kuruludur. Bu yaklaşım gizlilik açısından daha az müdahaleci kabul edilse de, bazı uzmanlar tarafından doğruluğu konusunda eleştirilmektedir.³
Yaptırımlar
Yasaya uymayan şirketlere çeşitli para cezaları uygulanabilir. İhlalin ihmal sonucu gerçekleşmesi durumunda yaklaşık 2.500 dolar, kasıtlı ihlal durumunda ise yaklaşık 7.500 dolar para cezası uygulanabilmektedir. Bu cezalar her bir çocuk kullanıcı için ayrı ayrı hesaplanabilir.⁴
Tartışmalar ve Eleştiriler
AB 1043, teknoloji sektöründe ve akademik çevrelerde çeşitli tartışmalara yol açmıştır. Eleştirilerin önemli bir kısmı, yaş doğrulama sisteminin kullanıcı beyanına dayanmasının kolayca manipüle edilebileceğini ve cihazların birden fazla kişi tarafından kullanılabileceğini belirtmektedir. Ayrıca açık kaynaklı işletim sistemleri açısından yasanın uygulanmasının teknik olarak zor olabileceği ifade edilmektedir. Bununla birlikte yasa destekçileri, bu düzenlemenin çocukların çevrim içi güvenliğini artırmak için önemli bir adım olduğunu savunmaktadır.
Dipnotlar
California State Assembly. Digital Age Assurance Act (AB 1043) Bill Analysis.
Tom's Hardware. “California Introduces Age Verification Law for Operating Systems.”
California Legislature Information. AB-1043 Legislative Overview.
California State Assembly Press Release, 2025.
Kaynakça
California State Assembly. Digital Age Assurance Act (AB 1043) Legislative Documents.
California Legislature Information. AB-1043 Bill Analysis and Legislative Overview.
Tom’s Hardware. “California Introduces Age Verification Law for Operating Systems.”
Not: Kutucuktaki bilgi yapay zeka tarafından oluşturulmuştur.
Söz konusu düzenleme, özellikle açık kaynak ve özgür yazılım toplulukları içerisinde çeşitli tartışmalara yol açmıştır. Bazı geliştirici toplulukları, yasa tasarısının teknik ve hukuki sonuçlarını eleştirirken, konu zaman zaman mizahi yorumlarla da gündeme gelmiştir. Örneğin bazı geliştiriciler, şaka yoluyla kullanıcı sözleşmelerine “Bu işletim sistemi Kaliforniya eyaleti hariç olmak üzere kullanılabilir.” şeklinde ifadeler eklenmesi gerektiğini dile getirmiştir.
Özellikle BSD ve Linux temelli işletim sistemleri açısından bakıldığında, söz konusu düzenlemenin uygulanmasının ciddi miktarda ek geliştirme ve bakım iş gücü gerektirebileceği değerlendirilmektedir. Açık kaynak projelerinin büyük bölümü gönüllü geliştiriciler tarafından yürütüldüğü için, bu tür yasal yükümlülüklerin projeler üzerinde ek bir teknik ve hukuki yük oluşturabileceği ifade edilmektedir.
Bazı yorumculara göre, eğer bir işletim sisteminin geliştirilmesi veya dağıtımı doğrudan Kaliforniya eyaletine bağlı değilse, söz konusu yasanın uygulanabilirliği sınırlı olabilir. Bununla birlikte, Kaliforniya merkezli şirketler veya hukuk otoriteleri tarafından olası yasal taleplerin gündeme gelmesi durumunda, ilgili yazılımların Kaliforniya eyaleti içinde kullanımının sınırlandırılması veya bazı hizmetlerin bu bölgede sunulmaması gibi sonuçların ortaya çıkabileceği yönünde değerlendirmeler yapılmaktadır.
Uzun vadede değerlendirildiğinde, ticari Linux dağıtımlarının söz konusu yasal düzenlemelere uyum sağlamak amacıyla çeşitli yaş doğrulama veya yaş kategorisi belirleme araçları geliştirmesi olası görünmektedir. Özellikle büyük dağıtımların, belirli pazarlarda faaliyet gösterebilmek için bu tür teknik çözümleri sistemlerine entegre etmeleri beklenebilir.
Benzer şekilde, Linux ekosisteminde yaygın olarak kullanılan masaüstü ortamlarının da bu tür mekanizmalara uyum sağlaması gerekebilir. Bu bağlamda, kullanıcı arayüzü ve sistem ayarlarının önemli bir bölümünü yöneten masaüstü ortamlarının kurulum süreçlerine veya kullanıcı yapılandırma araçlarına yaş kategorisi belirleme gibi özelliklerin eklenmesi olası bir gelişme olarak değerlendirilmektedir.
Bu nedenle, özellikle yaygın masaüstü ortamlarının ilerleyen süreçte ilgili düzenlemelere uyum sağlayacak teknik bileşenleri sistemlerine dahil etmeleri kaçınılmaz bir gelişme olarak görülebilir.
Bizim gibi küçük topluluklar açısından baktığımızda Kaliforniya yasalarna uymamız kendi çabalarımızla imkansızdır. Archman Türkiye menşeli dağıtım olsa da, neticede küresel bir dağılıma sahiptir ve Kaliforniya'dan kolayca Sourceforge aracılığıyla indirilebilir. Sourceforge yansılama sistemi gereği ISO dosyalarımız Kaliforniya'da bulunan depolama hizmetleri tarafından dağıtılıyor olabilir.
Şahsi fikrime gelince İşletim sistemleri ebeveynlik yapamaz, yapmamalı. Ebeveynliği destekleyen araçlar elbette sunmalıdır. Çocuklarla ilgisi olmayan teknik iş yapan İşletim sistemlerine yaş sınırlama eklenmesi boş ve angarya işten başka değildir. Keza kabuk gelişiminde, sistem araçlarında (core utilities) da söz konusu olamaz.
Dolayısıyla dile getirilen değişiklikler masaüstü ortamı seviyesinde olmalıdır ve zorunlu olmamalıdır. Yaş aralığı bilgisi bir ihtiyaç gibi sunulsa da bu bilgi kötü niyetli kişilerin eline düştüğünde daha büyük zararlara sebebiyet verebilir.
Bence metin hem teknik hem de hukuki açıdan dengeli bir çerçeve çizmiş. Yaş doğrulamanın işletim sistemi seviyesine taşınması ilk bakışta merkezi ve standart bir çözüm gibi görünse de, pratikte kolayca aşılabilir olması bu yaklaşımın etkinliğini ciddi şekilde tartışmalı hale getiriyor.
Açık kaynak tarafında ise bu tür zorunluluklar çok daha problemli. Gönüllülük esasına dayanan projelere ek teknik ve hukuki yük bindirmek, özellikle küçük topluluklar için sürdürülebilir değil. Bu da ya belirli bölgeleri dışlama ya da projelerin geri çekilmesi gibi sonuçlar doğurabilir.
Burada gözden kaçırılmaması gereken önemli bir nokta da Linux ve benzeri açık kaynak işletim sistemlerinin gençler üzerindeki etkisi. Bu sistemler, çocukların ve gençlerin sadece kullanıcı değil aynı zamanda üretici olmalarını sağlayan nadir alanlardan biri. Kodla tanışma, sistemi kurcalama, hata yaparak öğrenme ve topluluklarla etkileşim kurma gibi süreçler, yazılım gelişimi açısından çok değerli. Bu tür katı ve merkezi kısıtlamalar, merak eden genç kullanıcıların sisteme erişimini veya özgürce deneme yapma imkanını dolaylı olarak sınırlayabilir.
En kritik nokta ise işletim sistemlerinin doğası gereği genel amaçlı araçlar olması. Ebeveyn kontrolü gibi özellikler elbette sunulmalı ama bunların zorunlu ve sistemin temel katmanına yerleştirilmesi hem felsefi hem de güvenlik açısından sorunlu. Ayrıca yaş bilgisinin merkezi bir API üzerinden paylaşılması, kötüye kullanım riskini de beraberinde getirir.
Sonuç olarak, çocuk güvenliği önemli bir hedef; ancak bunun yolu işletim sistemlerini kısıtlamak değil, bilinçli kullanım, isteğe bağlı araçlar ve eğitim odaklı yaklaşımlar olmalı. Özellikle açık kaynak ekosisteminin gençler için sunduğu öğrenme ve üretme ortamının korunması gerektiğini düşünüyorum.
archman.org - Bizi bilen iyi bilir, bilmeyen de kendi gibi bilir.!
GitHub'da Kaliforniya yasası çeşitli FLOSS gönüllüsü tarafından tartışmaya açılmış, sorunların giderilmesi yönünde gerekli mücadeleyi sağlama amaçlı çözümler aranmaya başlanmıştır. Özgür ve yardımsever dünya dayanışmasına yakışan da budur işte!
LinuxTeck çalışanları sorunu tam bir teknik araştırmacı gibi kolayca anlaşılır halde özetlemişler, ellerine sağlık! Piton tilkimiz ise yaş doğrulama servisi yazmış.
Son yıllarda, özellikle COVID salgını sonrası süreçte, "geliştirici" topluluklarında düzenlemelerden dert yandıklarına zaman zaman şahit oluyorum. Bazı eğitim platformlarında eğitmenlik ve aynı zamanda mentörlük yapan Bulgaristan'ın girişimcilerinden Doncho Angelov çeşitli mecralarda sivri dili beni ara sıra ciddi rahatsız etmiş, bu amcanın başına yaşlılıktan dolayı bunama mı geliyor diye düşünmeye sevk etmişti. AB için EUSSR (USSR ingilizce Sovyetler Birliği resmi kısaltması SSCB, EU ise AB kısaltmasıdır) ifadesini kullanıyor...
Sorunun temelinde aslında daha büyük bir neden yatıyor. Günümüz medeniyetin çöküşü. Dünya'mız bir kez daha cihan harpleri öncesi dönemine girmiş bulunuyor. Çeşitli araştırmacılar, özellikle günümüz medyasında ünlü olanların bir kısmı bunu açık şekilde dile getiriyor (yanlış anlaşılmasın, araştırmacılar kendi çevrelerinde, bilimsel yayınlarda araştırmalarını yapıyor, ancak sıradan insanların onların vardığı bulgulara ulaşamıyor, ne yazık ki güncel kitap ve araştırma okumuyoruz).
Jiang Xueqin abimiz toplumların yükseliş, duraklama ve çöküş evrelerinden geçtiğini iddia etmektedir: 
Bürokrasinin sürekli olur olmaz yasal düzenlemeler üretmesi genel Dünya konjenktörünün bir parçası olduğu için kaçınılmaz olarak biz FLOSS sevdalılarını da etkilemektedir. Bizler açısından İnternet malesef daha otoriter ve daha baskıcı bir ortama evriliyor. Son zamanlardaki düzenlemeler bunun en net örneğidir. AB saçma sapan çerez politikası yasası pratikte hangi soruna merhem oldu, bir bileniniz var mı?
Elbette devletler açısından kişisel verilerin işlenmesi önemlidir, ancak günün sonunda her yeni bir düzenleme sorun çözmek yerine bürokratik işlem yükü bindiriyor, gerçek sorunlar çözülmek yerine hayali ilaçlar satılıyor ve netice olarak bir sürü ıvır zıvır işlemi yapılıyor.
Kaliforniya yasası amaç olmasa da özgür yazılıma ket vuracaktır. Ne yazık ki diğer düzenleyiciler daha da yeni düzenlemeler ekleyecek ve tekelleşmenin yolunu sonuna kadar açacaktır.
iOS, Android, MacOS, Windows vs. işletim sistemleri açısından mazalardan indirilen uygulamaların düzenlenmeye tabi tutulması elbette gerekli bir işlemdir. Zararlı yazılımlar, reklam, iletişim araçları, müstehcenlik konusunda çocuklarımız tehlike altında olduğu bir gerçektir.
Ne var ki bu denilenler pacman, apt, flatpak gibi yazılım kuran araçlar bakımından saçma sapan düzenlemelerdir. Yasa ne yazık ki işletim sistetim düzeyinde yaş doğrulamasını bu tür araçları da kapsamaktadır! Google Play mazasıyla Archman'ın sınırlı depoları yasa önünde bir tutuluyor! AUR gibi depolara nasıl bir ek iş gücü bindiğini kavraya biliyor musunuz?
GNOME, KDE'nin uygulama merkezleri de buna ayak uydurmak zorundadır. Hadi onların arkasında dev şirketler var, Linux Mint'in uygulama yükleyicisini, Manjaro'nun pamac'ını neredeyse tek kişi geliştiriyor...
***
İşin sonucunda çok doluyum dostlar. Malesef işler ciddi. Zar zor, herkesin imece usulü ta ecdadımızdan aldığımız dayanışma, yardımlaşma, paylaşma ruhu ciddi tehdit altında.
Dünya tarihinde bu tür kilitlenmelerle ve özgür gelişimlerin bir birini takip ettiğini görmekteyiz. Dünyamızın akıl almaz hali cihan harbi, devrimler vs. aracılığıyla biriken enerji boşalma yapmıştır. Dolayısıyla kara günler bizi bekliyor ama arkalarında ak günler geliyor. Ömrümüz yeter mi - onu da Allah bilir...